Vijf misvattingen over de Participatiesamenleving

In haar afscheidsrede beschrijft Evelien Tonkens vijf misvattingen over de participatiesamenleving. Evelien Tonkens was sinds 2005 werkzaam aan de Universiteit van Amsterdam als Bijzonder Hoogleraar Actief Burgerschap . Op 1 mei 2014 sprak zij haar afscheidsrede uit vanwege aanvaarding van de leerstoel Burgerschap en Humanisering van Instituties en Organisaties aan de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht. Een belangrijk inzicht is dat participatie en het organiseren van participatie een zekere mate van ambachtelijkheid vereis, en daar hebben vrijwilligersorganisaties als de UVV een belangrijke toegevoegde waarde.

‘Over de participatiesamenleving worden rare misvattingen verkondigd’, aldus Tonkens. Hieronder een korte bespreking van de vijf misvattingen:

Misvatting 1: De participatiesamenleving markeert het einde van de klassieke verzorgingsstaat. Nee zegt, Tonkens, de participatiesamenleving is een aanvulling op de verzorgingsstaat.

Misvatting 2: De verzorgingsstaat en de participatiesamenleving zijn te begrijpen als een verdelingsvraagstuk. Daarbij wordt de vraag gesteld: hoe (her)verdelen we de taken en verantwoordelijkheden tussen overheid, burgers en markt. Tonkens noemt dit een misvatting omdat het uitgangspunt van herverdeling een rationeel proces is. Maar hier gaat het vooral om een emotioneel proces. Voor acceptatie van de herverdeling is het vooral van belang dat er een morele verschuiving gaat plaatsvinden, dat we rechten en plichten anders gaan beleven en gaan voelen. Dat gaat gepaard met veel emotie. Moet je als 90-jarige dankbaar zijn met de hulp of zorg die je krijgt, ook als is het veel minder dan vroeger?

Misvatting 3: Democratie in de participatiesamenleving is doe-democratie: moderne burgers willen niet leuteren maar aanpakken. De politiek denkt aan te sluiten bij een beweging waarin mensen graag de handen uit de mouwen steken, maar dat zij de handen uit de mouwen steken is niet altijd een teken van betrokkenheid, participatie of doe-democratie. Veel vaker is het gevolg van machteloosheid en niet gehoord worden. Burgers nemen zelf initiatief omdat zij hun geloof in deelname aan de democratie verloren hebben.

Misvatting 4: De participatiesamenleving doen we gezellig samen. De overtuiging is dat door actief te worden in de buurt mensen elkaar vinden, ongeacht afkomst of achtergrond. Dat gebeurt soms ook, maar vaker zien we een omgekeerd mechanisme: soort zoekt soort, qua opleiding, etniciteit, leeftijd enzovoorts. Actief burgerschap is vooral een zaak van hoger opgeleide stedelingen en van inwoners van hechte kleine dorpen, blijkt uit nationaal en internationaal onderzoek.

Misvatting 5: Participatie is geen kunst aan. Dat actieve burgers vooral gericht zijn op soortgenoten is meestal meer gebaseerd op onhandigheid dan op onwil of regelrechte afkeer of discriminatie. We weten vaak domweg niet hoe we anderenkunnen bereiken en benaderen, en we weten al helemaal niet goed hoe we op een respectvolle manier van mening kunnen verschillen. Juist welwillende buurtbewoners raken gemakkelijk in conflict. Onbeholpenheid zien we ook in de verhouding tussen buurtbewoners, overheid en woningcorporatie, ook hier is het moeilijk om verschillen te overbruggen. Volgens Tonkens komt er veel ambachtelijkheid kijken bij succesvolle participatie. Ambachtelijkheid betekent ‘het accepteren en tegelijkertijd geduldig maar volhardend bewerken van weerbarstig materiaal; van slijpen en scherpen en soms ook meegeven.’

Met het onderstrepen van het belang van ambachtelijkheid maakt Evelien Tonkens mijns insziens ook het belang van vrijwilligersorganisaties als de Unie van Vrijwilligers duidelijk. Een belangrijke toegevoegde waarde van vrijwilligersorganisaties is juist deze ambachtelijkheid. Door vrijwilligers te ondersteunen bij het hanteren van lastige situaties en tegengestelde belangen tussen vrijwilligers en instituties bespreekbaar te maken wordt participatie eenvoudiger en effectiever.

Lees hier haar hele afscheidsrede.

Please follow and like us:

Laat een reactie achter